|
پرسش 1-
پروندههایی که قبل از لازم الاجرا شدن قانون کاهش مجازات حبس تعزیری به
دادگاه کیفری یک ارجاع شده است مانند جرم آدمربایی و سپس به دلیل افزایش
درجه جرم به موجب قانون یادشده، رسیدگی به این جرایم در صلاحیت دادگاه
کیفری دو قرار گرفته است، آیا باید همچنان در دادگاه مرجوعالیه رسیدگی شود
یا به دادگاه کیفری دو ارسال شود؟
پاسخ 1-
هر چند طبق بند «الف» ماده 11 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، قوانین
مربوط به صلاحیت نسبت به جرایم سابق بر وضع قانون فوراً اجرا میشود؛ لکن
در فرض سؤال، با توجه به ماده 403 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و
ملاک تبصره 3 ماده 296 این قانون، دادگاه کیفری یک که رسیدگی به جرم درجه
سه را شروع کرده است و با تصویب و لازمالاجرا شدن قانون کاهش مجازات حبس
تعزیری مصوب 1399 علیرغم تغییر درجه جرم از درجه سه به چهار، طبق قانون
اخیرالذکر مکلف به ادامه رسیدگی است و نمیتواند قرار عدم صلاحیت صادر کند.
پرسش 2- چنانچه
در جرم درجه سه دادگاه کیفری یک رأی صادر کرده باشد لکن به علت لازم
الاجرا شدن قانون کاهش مجازات حبس تعزیری این جرم درجه چهار محسوب شود،
مرجع رسیدگی به تجدیدنظر خواهی از رأی مذکور دیوان عالی کشور است یا دادگاه
تجدیدنظر استان؟
پاسخ 2-
نظر به اینکه معیار قابلیت تجدید نظر یا فرجامخواهی آراء طبق مواد 427 و
428 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 «مجازات قانونی جرم است»، نه
مجازات تعیینشده در دادنامه؛ و از طرفی به موجب بند «الف» ماده 11 قانون
مجازات اسلامی مصوب 1392 مقررات مربوط به صلاحیت فوراً اجرا میشود و با
اخذ ملاک از رأی وحدت رویه هیأت عمومی دیوان عالی کشور به شماره 743 مورخ
5/8/1394، در فرض سؤال مرجع رسیدگی به اعتراض، «دادگاه تجدید نظر استان»
است.
پرسش 3-
چنانچه مجازات قانونی جرمی به موجب قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب
1399 تقلیل یافته اما در دادنامه قطعی مجازاتی که تعیین شده است در محدوده
مجازات قانونی تعیینشده به موجب قانون اخیر باشد، آیا بند «ب» ماده 10
قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 قابل اعمال است؟
پاسخ 3-
با عنایت به منطوق و اطلاق بند «ب» ماده 10 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392
اگر مجازات جرمی به موجب قانون لاحق تخفیف یابد، مقررات بند «ب» ماده
مذکور در هر صورت قابل اعمال است، اعم از اینکه مجازات مقرر در دادنامه در
محدوده مجازات قانونی تعیینشده به موجب قانون اخیر باشد یا نباشد؛ یعنی
معیار اعمال این بند، کاهش مجازات قانونی جرم به موجب قانون لاحق است؛ نه
مجازات قضایی. از طرفی دادگاه با در نظر گرفتن حداکثر مجازات در قانون سابق
و بر اساس معیارهای مقرر در بندهای ذیل ماده 18 قانون مجازات اسلامی مصوب
1392 تعیین کیفر کرده است؛ لذا در صورت کاهش مجازات قانونی جرم طبق قانون
لاحق، رعایت احتیاط و اصل تفسیر به نفع متهم ایجاب میکند که فرض سؤال نیز
مشمول مقررات بند «ب» ماده 10 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 باشد.
پرسش 4-
چنانچه قبل از لازم الاجرا شدن قانون کاهش مجازات حبس تعزیری، دادسرا
تعقیب و تحقیقات مقدماتی جرمی را شروع کرده باشد و به موجب قانون کاهش
مجازات حبس تعزیری مصوب 1399 مجازات آن جرم از درجه شش به درجه هفت تغییر
یافته باشد، آیا ادامه رسیدگی به عهده دادسرا است یا دادگاه کیفری صالح؟
پاسخ 4-
با توجه به اینکه طبق بندهای «الف» و «پ» ماده 11 قانون مجازات اسلامی
مصوب 1392 قوانین مربوط به صلاحیت و شیوه دادرسی نسبت به جرایم سابق بر وضع
قانون فوراً اجرا میشود و از طرفی به موجب ماده 340 قانون آیین دادرسی
کیفری مصوب 1392، انجام تحقیقات مقدماتی جرایم تعزیری درجه هفت و هشت که به
طور مستقیم در دادگاه مطرح میشود، به عهده دادگاه مربوطه است؛ لذا در فرض
سؤال ادامه انجام تحقیقات مقدماتی و رسیدگی به عهده دادگاه کیفری ذیصلاح
است.
پرسش 5- نظر
به اینکه به موجب قسمت دوم ماده 621 قانون مجازات اسلامی تعزیرات علاوه
بر عنف، تهدید حیله یا به هر نحو دیگر که در ماده یک قانون کاهش مجازات حبس
تعزیری مصوب 1399 مورد تصریح قرار گرفته است، ممکن است سن مجنیعلیه کمتر
از پانزده سال تمام باشد یا ربودن توسط وسایل نقلیه انجام پذیرد یا به
مجنیعلیه آسیب جسمی یا حیثیتی وارد شود. در این موارد نحوه تعیین مجازات
چگونه خواهد بود؟
پاسخ 5-
با توجه به بند «ب» ماده 1 قانون کاهش مجازات حبس تعزیری مصوب 1399،
چنانچه ارتکاب رکن مادی بزه آدمربایی موضوع ماده 621 قانون مجازات اسلامی
(تعزیرات) مصوب 1375 با عنف یا تهدید باشد، مجازات حبس درجه چهار و در غیر
این صورت (با حیله یا به هر نحو دیگر) مجازات مرتکب حبس درجه پنج خواهد بود
و در مواردی که سنّ مجنیعلیه کمتر از پانزده سال تمام باشد یا ربودن توسط
وسایل نقلیه انجام پذیرد و یا به مجنیٌعلیه آسیب جسمی یا حیثیتی وارد
شود، مجازات آن مطابق قسمت دوم ماده 621 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)
مصوب 1375 حداکثر مجازات مقرر در قانون خواهد بود که با توجه به نحوه تعیین
مجازات طبق قانون کاهش مجازات حبس تعزیری، مجازات مرتکب مشمول قسمت دوم
ماده 621 اصلاحی 23/2/1399 حسب مورد، حداکثر حبس درجه چهار یا درجه پنج
خواهد بود.
پرسش 6- در
مورد جرایمی که به موجب قانون کاهش مجازات حبس تعزیری میزان مال موضوع جرم
معیار تعیین مجازات است و حسب مورد با توجه به میزان مال موضوع جرم مجازات
جرم درجه هفت یا شش محسوب میشود، آیا انجام تحقیقات مقدماتی باید توسط
دادسرا صورت گیرد یا به طور مستقیم در دادگاه مطرح شود؟
پاسخ 6- با
عنایت به ماده 92 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 اصل بر انجام تحقیقات
مقدماتی توسط بازپرس است. در فرض سؤال باید پرونده در دادسرا مطرح شود
(مانند بزه موضوع ماده 677 قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب 1375 که با
توجه به میزان خسارت واردشده، میزان مجازات تعیین میشود و جرم حسب مورد
درجه هفت یا شش محسوب میشود). چنانچه دادسرا تشخیص دهد که جرم درجه هفت
است، در اجرای ماده 340 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 پرونده جهت
ادامه تحقیقات مقدماتی و رسیدگی به دادگاه ارسال میشود و در غیر این صورت
بازپرس به انجام تحقیقات مقدماتی خود ادامه داده و در صورت صدور قرار جلب
دادرسی و کیفرخواست، پرونده به دادگاه ارسال میشود. | 
