یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها درباره شکایت چک برگشتی این است که دارنده تا چه زمانی می‌تواند برای شکایت کیفری اقدام کند. پاسخ این پرسش در ماده ۱۱ قانون صدور چک آمده است و دو مهلت شش‌ماهه را باید از یکدیگر تفکیک کرد.
مهلت شکایت کیفری با مهلت مطالبه حقوقی وجه چک یکسان نیست. بنابراین اگر شخصی به دلیل گذشت مهلت، امکان شکایت کیفری را از دست داده باشد، نباید بدون بررسی تصور کند که اصل طلب نیز خودبه‌خود از بین رفته است.
مهلت شکایت کیفری چک چند ماه است؟
طبق ماده ۱۱ قانون صدور چک، دارنده باید ظرف شش ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه کند. اگر در این مدت مراجعه صورت نگیرد، حق شکایت کیفری طبق همین ماده از بین می‌رود.
بعد از دریافت گواهی عدم پرداخت نیز یک مهلت شش‌ماهه دیگر برای طرح شکایت کیفری وجود دارد. بنابراین دو بازه زمانی مهم باید ثبت و کنترل شوند.
مهلت اول شش‌ماهه از چه تاریخی شروع می‌شود؟
مهلت اول از تاریخ صدور چک محاسبه می‌شود و دارنده باید در این بازه برای وصول چک به بانک مراجعه کند.
گواهی عدم پرداخت صادرشده توسط بانک، مستند مهمی برای ادامه اقدامات قانونی است؛ بنابراین بهتر است مراجعه به بانک به روزهای پایانی مهلت موکول نشود.
مهلت دوم شش‌ماهه از چه تاریخی شروع می‌شود؟
پس از اینکه بانک به دلیل عدم پرداخت، گواهی عدم پرداخت صادر کرد، مهلت دوم برای شکایت کیفری مطرح می‌شود. مطابق ماده ۱۱، دارنده باید ظرف شش ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت برای شکایت کیفری اقدام کند.
اگر مهلت شکایت کیفری تمام شود چه می‌شود؟
گذشت مهلت مقرر می‌تواند باعث از بین رفتن حق شکایت کیفری شود؛ اما این موضوع را نباید با از بین رفتن اصل طلب یکی دانست.
مسیرهای حقوقی و اجرایی مطالبه وجه بسته به شرایط چک همچنان ممکن است قابل بررسی باشند.
آیا هر چک برگشتی جرم محسوب می‌شود؟
خیر. برای مسئولیت کیفری باید شرایط قانونی وجود داشته باشد. قانون صدور چک در ماده ۱۳ مواردی را مشخص کرده که صادرکننده در آنها قابل تعقیب کیفری نیست.
چک سفیدامضا، چک مشروط و چک تضمینی در شرایطی که قانون تعیین کرده است، از جمله مواردی هستند که باید از نظر وصف کیفری به طور جداگانه بررسی شوند.
چک تضمینی و شکایت کیفری
اگر چک بابت تضمین انجام معامله یا تعهد صادر شده باشد، موضوع وصف کیفری آن متفاوت خواهد بود. اثبات تضمینی بودن چک می‌تواند بر اساس متن چک، قرارداد و سایر ادله بررسی شود.
صرف ادعای شفاهی یکی از طرفین برای تعیین وضعیت کیفری کافی نیست و باید مدارک پرونده مورد بررسی قرار گیرد.
چک مشروط و شکایت کیفری
اگر وصول وجه چک به تحقق شرطی وابسته شده باشد، موضوع از نظر کیفری نیازمند بررسی شرایط ماده ۱۳ قانون صدور چک است.
وجود قرارداد یا توافق پایه می‌تواند در تشخیص ماهیت واقعی چک اهمیت داشته باشد.
چک بدون تاریخ یا دارای تاریخ متفاوت
قانون صدور چک درباره چک بدون تاریخ یا چکی که تاریخ واقعی صدور آن با تاریخ مندرج در برگه متفاوت باشد نیز مقرراتی دارد. بنابراین در پرونده‌های کیفری، تاریخ چک و نحوه صدور آن اهمیت زیادی دارد.
آیا انتقال چک بعد از برگشت حق شکایت کیفری ایجاد می‌کند؟
طبق ماده ۱۱ قانون صدور چک، شخصی که چک پس از برگشت از بانک به او منتقل شده است، اصولاً حق شکایت کیفری ندارد؛ مگر در مورد انتقال قهری که قانون آن را استثنا کرده است.
بنابراین زمان و نحوه انتقال چک برای تشخیص دارنده دارای حق شکایت کیفری اهمیت دارد.
اگر چک صیادی باشد چه تفاوتی دارد؟
در چک‌های مشمول سامانه صیاد، ثبت صدور و انتقال در سامانه اهمیت ویژه‌ای دارد. وضعیت مالکیت ثبت‌شده در سامانه می‌تواند در تشخیص دارنده و آثار حقوقی چک مؤثر باشد.
در صورت وجود اختلاف درباره ثبت یا انتقال چک صیادی، بهتر است وضعیت سامانه و اسناد پایه معامله همزمان بررسی شوند.
رأی وحدت رویه درباره چک صیادی
در رأی وحدت رویه شماره ۸۷۰ مورخ ۱۴۰۴/۰۷/۲۲ هیأت عمومی دیوان عالی کشور، آثار ثبت نشدن صدور یا انتقال چک‌های مشمول در سامانه صیاد و خارج شدن چنین چکی از شمول مقررات قانون صدور چک مورد توجه قرار گرفته است.
این رأی نشان می‌دهد که در پرونده‌های چک صیادی، بررسی صرف برگه کاغذی چک کافی نیست و وضعیت ثبت سامانه‌ای نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
مطالبه حقوقی وجه چک
مطالبه وجه چک با شکایت کیفری تفاوت دارد. دعوای حقوقی بر اصل مطالبه طلب تمرکز دارد و حتی در شرایطی که وصف کیفری چک وجود نداشته باشد، امکان بررسی مسیرهای حقوقی می‌تواند وجود داشته باشد.
اجرای چک و صدور اجرائیه
قانون صدور چک برای برخی چک‌هایی که شرایط مقرر را دارند، امکان درخواست صدور اجرائیه از مرجع قضایی را پیش‌بینی کرده است. شرایط قانونی چک باید قبل از انتخاب این روش بررسی شود.
چرا نباید مهلت شکایت را به روزهای آخر موکول کرد؟
جمع‌آوری مدارک، دریافت گواهی عدم پرداخت، بررسی وصف کیفری و تنظیم شکایت نیازمند زمان است. بنابراین بهتر است دارنده پس از برگشت چک، تاریخ‌های مهم را ثبت کند و در اولین فرصت وضعیت پرونده را بررسی نماید.
مدارک لازم برای شکایت چک
اصل یا مدارک معتبر مربوط به چک، گواهی عدم پرداخت، مدارک هویتی، قرارداد پایه در صورت وجود، مستندات انتقال و سایر مدارک مرتبط باید آماده باشند.
وکیل شکایت چک چه کمکی می‌کند؟
وکیل می‌تواند تاریخ‌های قانونی، علت برگشت، وضعیت چک، انتقال آن، وجود یا عدم وجود شرایط کیفری و روش‌های مطالبه وجه را بررسی کند و درباره مسیر قابل پیگیری توضیح دهد.
نقش ریوال
ریوال می‌تواند برای افرادی که درباره شکایت چک، مهلت کیفری، چک صیادی یا مطالبه وجه سؤال دارند، امکان جستجوی وکیل متخصص اسناد تجاری را فراهم کند.
کاربر می‌تواند وکلا را بر اساس شهر و تخصص بررسی کرده و با مشاهده اطلاعات حرفه‌ای آنها، برای دریافت مشاوره تصمیم بگیرد.
جمع‌بندی
در شکایت کیفری چک، دو مهلت شش‌ماهه ماده ۱۱ اهمیت اساسی دارند: مراجعه به بانک ظرف شش ماه از تاریخ صدور چک و طرح شکایت ظرف شش ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت.
از سوی دیگر، وصف کیفری همه چک‌های برگشتی یکسان نیست و مواردی مانند چک تضمینی، مشروط یا برخی وضعیت‌های خاص صدور باید جداگانه بررسی شوند. بنابراین پس از برگشت چک، اقدام سریع و بررسی تخصصی پرونده اهمیت زیادی دارد.